PSA-analyse: rol, indicaties en interpretatie

In de urologie zijn bepaalde diagnostische methoden essentieel om de gezondheid van de mannelijke geslachtsorganen te evalueren. Een van de belangrijkste is de bloedtest voor PSA.

Wat is PSA?

PSA staat voor prostaat specifiek antigeen. Het is een eiwit dat door de cellen van de prostaat wordt geproduceerd. De belangrijkste functie is het vloeibaar maken van het sperma na de ejaculatie, wat de bevruchting vergemakkelijkt. Onder normale omstandigheden komt er een kleine hoeveelheid PSA in het bloed terecht.

Bij een gezonde man blijft de concentratie PSA in het bloed laag, gemeten in nanogram per milliliter (ng/ml). Als er een prostaatpathologie ontstaat, zoals goedaardige hyperplasie of kanker, neemt de hoeveelheid PSA toe. Daarom is deze indicator waardevol in de gezondheidscontroles voor mannen.

Hoe bereid je je voor op een PSA-analyse?

Om een betrouwbaar resultaat te verkrijgen, worden de volgende voorzorgsmaatregelen aanbevolen:

1. De afname gebeurt op veneus bloed.
2. Het is beter om nuchter te zijn, en vetrijke, pittige voedingsmiddelen en alcohol de dag ervoor te vermijden.
3. De test kan op elk moment van de dag worden uitgevoerd, hoewel de ochtend vaak wordt aanbevolen.
4. Vermijd roken, sporten of stress voor de afname.
5. Na een prostaatmassage, echografie of andere urologische ingrepen, wacht minstens 10 uur.
6. Sexuele onthouding wordt aanbevolen enkele dagen voor de analyse.

Bepaalde medische handelingen kunnen de resultaten verstoren, zoals een biopsie of resectie van de prostaat, of het gebruik van specifieke remmers. De arts zal hier rekening mee houden bij de interpretatie.

Wat is de norm voor PSA?

Bij een gezonde man moet het PSA-niveau lager zijn dan 4 ng/ml. Deze drempel varieert met de leeftijd: jongere mannen hebben doorgaans een lager niveau, en de analyse wordt zelden voorgeschreven voor 40 jaar, tenzij er klinische verdenking is. Een totale afwezigheid van PSA is niet verontrustend.

Een hoog PSA-niveau kan wijzen op:

• goedaardige prostaathyperplasie;
• een toename van het volume van de prostaat;
• chronische prostatitis;
• een prostaatinfarct;
• prostaatkanker.

Een laag niveau kan te wijten zijn aan:

• een tekort aan testosteron;
• prostaatatrofie;
• het gebruik van bepaalde medicijnen die zijn bedoeld voor de behandeling van prostaatproblemen.

Wie moet deze test doen?

1. Mannen ouder dan 40 jaar, in het kader van screening.
2. Degenen met risico: familiegeschiedenis van prostaatkanker, of blootstelling aan giftige stoffen op het werk.
3. Mannen met symptomen die daarop wijzen (pijnlijke urinelozing, bekkenpijn, enz.).

Deze test wordt ook gebruikt om:

• een bestaande prostaatpathologie te volgen;
• de effectiviteit van een behandeling te evalueren;
• de follow-up van een kankerpatiënt te waarborgen.

Een diagnose stellen

Een hoog niveau suggereert vaak een prostaatanomalie. Een zeer hoge waarde kan wijzen op gevorderde kanker met metastasen. Maar een lichte verhoging duidt niet noodzakelijk op een tumor. Aanvullende onderzoeken zijn nodig:

1. Bloedtelling om een ontsteking te detecteren (bijv.: verhoging van witte bloedcellen gerelateerd aan prostatitis).
2. Analyse van de verhouding vrij/ totaal PSA: een lage vrije waarde suggereert een verhoogd risico op kanker.
3. Evaluatie van de PSA-dichtheid: vergelijking tussen het PSA-niveau en de grootte van de prostaat gemeten met echografie. Een hoge ratio kan kanker aangeven.
4. Volgen van de PSA-evolutie over meerdere maanden: een snelle stijging kan een kankerevolutie signaleren.
5. Prostaatbiopsie: afname en analyse van weefsels, aanbevolen als het niveau de norm overschrijdt.

PSA en kankerbehandeling

De PSA-bepaling maakt het mogelijk om de evolutie van de ziekte en de effectiviteit van de behandeling te volgen:

1. Na een operatie daalt de PSA snel en blijvend.
2. Bij radiotherapie of chemotherapie is de daling langzamer maar significant.
3. Een nieuwe stijging kan een terugval signaleren.

Veelgestelde vragen