Röntgenfoto van de wervelkolom: indicaties, beperkingen en voorbereiding

Vandaag de dag is de röntgenfoto van de wervelkolom een veelgebruikte en toegankelijke diagnostische methode. Deze röntgenfoto levert beelden die zijn geanalyseerd met behulp van röntgenstralen. Over het algemeen is dit onderzoek nodig om een nauwkeurige diagnose te stellen of om de aard ervan te verduidelijken.

Doelstellingen van het onderzoek

De belangrijkste doelstellingen van het röntgenonderzoek zijn:

• het opsporen van probleemgebieden die vaak verantwoordelijk zijn voor rugpijn, gevoelens van zwakte of een gedeeltelijke of totale gevoelloosheid;
• het identificeren van anatomische afwijkingen van de wervelkolom, het evalueren van vervormingen en het diagnosticeren van vormen van artritis, met name op cervicale niveau;
• het opsporen van fracturen, ontwrichtingen en andere afwijkingen in de verschillende wervelsegmenten;
• het aan het licht brengen van ontstekingshaarden en bijdragen aan de mogelijke detectie van tumoren;
• het evalueren van de mate van scoliose of andere wervelvervormingen;
• het diagnosticeren van aangeboren afwijkingen bij kinderen vanaf de geboorte;
• het volgen van de genezing van fracturen en de toestand van de wervelarteriën tijdens de revalidatie.

Soorten röntgenfoto’s

Afhankelijk van het medium en de techniek kan de röntgenfoto van de wervelkolom zijn:

• klassiek (beelden verkregen op film);
• digitaal (beelden opgeslagen op digitale media).

Afhankelijk van het bestudeerde gebied onderscheiden we met name:

• röntgenfoto van de cervicale wervelkolom;
• röntgenfoto van de thoracale wervelkolom.

De cervicale röntgenfoto is aangewezen in geval van frequente hoofdpijn of duizeligheid die wordt veroorzaakt door beweging van de nek. Een variant is het maken van een speciale opname met de mond open om bepaalde cervicale structuren beter te visualiseren. Dit onderzoek vereist geen speciale voorbereiding. De cervicale röntgenfoto maakt het mogelijk om bepaalde veranderingen in de tussenwervelschijven te objectiveren.

De thoracale röntgenfoto heeft over het algemeen minder contra-indicaties en kan in sommige gevallen tijdens de zwangerschap worden uitgevoerd als de indicatie gerechtvaardigd is en de juiste beschermingen worden gebruikt.

Naast de cervicale en thoracale gebieden is het gebruikelijk om röntgenfoto’s van het stuitje en de lumbosacrale wervelkolom te maken. Soms worden functionele tests uitgevoerd: de patiënt voert specifieke bewegingen uit om de stabiliteit en de tussenwervelverplaatsingen te evalueren, wat de diagnostische nauwkeurigheid verbetert en de therapeutische keuze beïnvloedt.

Beperkingen van de methode

Bij de keuze voor dit onderzoek moet men rekening houden met bepaalde beperkingen van de röntgenfoto van de wervelkolom, met name:

1. de onmogelijkheid om de tussenwervelschijven en de zachte weefsels op een bevredigende manier te visualiseren, waardoor het ongeschikt is voor de diagnose van verstuikingen of hernia’s;
2. de blootstelling aan ioniserende straling, waarvan het gebruik bij bepaalde populaties moet worden beperkt;
3. het relatief beperkte indicatiegebied in vergelijking met andere beeldvormingsmodaliteiten zoals de CT-scan of MRI.

Toch blijft de röntgenfoto van de wervelkolom nuttig voor het diagnosticeren van fracturen, vervormingen, verplaatsingen, osteochondrose, osteoporose, tumoren, infecties, degeneratieve veranderingen en bepaalde aangeboren afwijkingen.

Voorbereiding op het onderzoek

De röntgenfoto van de wervelkolom vereist soms een specifieke voorbereiding, vooral voor de lumbale studie. De patiënt kan worden gevraagd om een voorafgaande darmreiniging uit te voeren, omdat darmgassen de doorgifte van stralen verstoren en de kwaliteit van de beelden beïnvloeden. In sommige gevallen wordt een dieetvoorbereiding van 2 tot 3 dagen aanbevolen om de aanwezigheid van gassen te verminderen.

Het wordt aanbevolen om bepaalde medicijnen te vermijden als de arts dat aangeeft; spijsverteringsenzymen of actieve kool kunnen worden aanbevolen om de gassen te verminderen. Het onderzoek wordt nuchter uitgevoerd wanneer dit door de radiologische dienst wordt aangegeven.

Verloop van het onderzoek

Voor de röntgenfoto moeten alle metalen voorwerpen worden verwijderd en gedeeltelijk worden uitgekleed volgens de aanwijzingen. De patiënt ligt op een onderzoekstafel en wordt gepositioneerd afhankelijk van het te bestuderen gebied. Voor cervicale opnames kunnen de rug en de nek eerst worden onderzocht, gevolgd door de andere segmenten.

Afhankelijk van de gekozen opname kan de patiënt op zijn zij, op zijn rug liggen of in een helling worden geplaatst om een schuine opname van 45 graden te verkrijgen. In geval van instabiliteit worden opnames in flexie/extensie gemaakt om de mobiliteit en stabiliteit van de wervelkolom te evalueren.

Bij het maken van lumbale opnames ligt de patiënt meestal in rugligging. De procedure omvat doorgaans 3 tot 5 beelden, waarbij de patiënt stil moet blijven tijdens het maken van elke opname. De totale duur van het onderzoek varieert tussen de 15 en 20 minuten. Het onderzoek is niet pijnlijk.

Contra-indicaties

Zoals bij elke medische handeling, zal de röntgenfoto worden uitgevoerd met inachtneming van contra-indicaties en bijzondere voorzorgsmaatregelen. De belangrijkste zijn:

• de zwangerschap, gezien de potentiële effecten van röntgenstralen op de foetus, behalve in geval van nood en met de juiste bescherming;
• recentelijk uitgevoerde bariumklysma’s; het wordt aanbevolen om ongeveer vier dagen te wachten voordat een abdominale of lumbale röntgenfoto wordt gemaakt;
• de onmogelijkheid van de patiënt om de vereiste positie voor het verkrijgen van bruikbare beelden aan te houden;
• ernstige obesitas die de kwaliteit van de beelden kan compromitteren als het apparaat niet is aangepast.

Veelgestelde vragen