PSA (prostaat specifiek antigeen): nut en beperkingen

In het begin van de 20e eeuw werd de diagnose van prostaatkanker vaak als een ernstige prognose gezien. Het was moeilijk om de tumor te detecteren totdat er pijnlijke symptomen verschenen. Tegenwoordig zijn er veel mogelijkheden om de prostaat te behouden door de ziekte in een vroeg stadium te identificeren. De studie van PSA draagt bij aan deze vroege detectie.

PSA, de afkorting van Prostaat Specifiek Antigeen, is een oncomarker die wordt gebruikt bij de diagnose van prostaattumoren. PSA wordt het vaakst gebruikt in de differentiële diagnose van prostaatpathologieën, om ontstekingen, goedaardige vergroting op te sporen of om de effectiviteit van oncologische behandelingen van de prostaat te volgen.

Om een inflammatoir proces van de prostaat te volgen, is het noodzakelijk om een bloedmonster te analyseren om zowel vrij PSA als totaal PSA te meten.

De belangrijkste functie van PSA is het verlagen van de viscositeit van sperma. Onder normale omstandigheden is de serumconcentratie van PSA ongeveer 4 ng/ml. In aanwezigheid van verschillende pathologische formaties neemt het PSA-niveau toe.

Een fluctuatie van PSA tussen 4 en 10 ng/ml roept een verdenking van prostaatkanker op.

Als de waarde duidelijk boven normaal uitkomt en 10–20 ng/ml bereikt, heeft de patiënt een verhoogd risico op prostaatkanker.

Wanneer de concentratie 40 ng/ml overschrijdt, wordt de aanwezigheid van metastasen sterk vermoed.

Bij de interpretatie moet rekening worden gehouden met de leeftijd van de patiënt: bij patiënten ouder dan 70 jaar kan een normale waarde oplopen tot 6,5 ng/ml.

Voor een man van 40 jaar worden niveaus rond de 2,5 ng/ml als conform de leeftijdsnorm beschouwd.

Verschil tussen totaal PSA en vrij PSA

Totaal PSA (totaal-PSA) vertegenwoordigt bijna 90% van het serum-PSA, terwijl de vrije fractie slechts ongeveer 10% van het totaal vertegenwoordigt.

Vrij PSA is niet gebonden aan plasmatische eiwitten; integendeel, totaal PSA omvat de fractie die aan eiwitten is gebonden. De gezamenlijke analyse van beide fracties maakt het mogelijk om de gezondheidstoestand van de prostaat te evalueren.

Oorzaken van een verhoging van PSA

Een verhoging van de concentratie van dit antigeen signaleert mogelijke pathologische veranderingen. De belangrijkste oorzaken zijn:

• prostaatneoplasieën (kankers);
• goedaardige volumineuze formaties;
• inflammatoire processen van de prostaat (prostatitis);
• gebieden van prostaatinfarct of ischemie.

Ontstekingen kunnen de lokale microcirculatie verstoren en de permeabiliteit van de bloedvaten verhogen, waardoor de doorgang van PSA in het bloed wordt vergemakkelijkt. Een laesie of een goedaardige massa die druk uitoefent op gezond weefsel kan ook leiden tot een verhoogde afgifte van PSA.

Voorbereiding op de afname

Om de betrouwbaarheid van de test te waarborgen, moet de patiënt zich goed voorbereiden voor de bloedafname.

Het wordt met name aanbevolen om:

• een zeer vette voeding in de 24 uur voorafgaand aan de afname te vermijden;
• geen prostaatmassage te ondergaan in de tien dagen voorafgaand aan de analyse;
• minstens een half uur voor de afname niet te roken;
• intense fysieke inspanning dertig minuten voor de bloedafname te vermijden.

Deze voorzorgsmaatregelen helpen om de factoren te beperken die de meting kunnen verstoren.

Effectiviteit van de test

De dosering van PSA wordt al vele jaren gebruikt en is een bewezen biochemische test in het laboratorium. Het is zeer gevoelig en helpt artsen om nauwkeurigere diagnoses te stellen. De interpretatie van het resultaat helpt om een goedaardige laesie van een kwaadaardige laesie te onderscheiden en om ontstekingsprocessen op te sporen.

De test is praktisch omdat, met slechts één buisje bloed, zowel de vrije fractie als de totale fractie van PSA kan worden geëxtraheerd, wat een volledige evaluatie van de prostaatstatus biedt.

Factoren die de nauwkeurigheid van de test beïnvloeden

Verschillende medicijnen en procedures kunnen de concentratie van PSA in het serum wijzigen. Onder de medicijnen die de PSA neigen te verlagen, bevinden zich dutasteride (Avodart), finasteride (Proscar, Finast) en andere 5α-reductase-inhibitoren.

Sommige chemische stoffen die in hoge doses worden toegediend, kunnen de PSA verhogen, zoals diëthylstilbestrol, cyclofosfamide of methotrexaat. Bepaalde voedingsinname, sommige fruit- en groentesoorten die rijk zijn aan nitraten of een hoge concentratie vitamine C kunnen ook de waarden wijzigen.

De aanwezigheid van hemolyse in het monster, een recente biopsie, een recente seksuele relatie, een rectaal onderzoek of enige andere prostaatmanipulatie kunnen de resultaten verstoren. Daarom moet het PSA-resultaat vaak worden bevestigd door andere onderzoeken.

Bij twijfel kan de arts aanvullende onderzoeken voorschrijven: transrectale echografie, CT, MRI of gerichte prostaatbiopsie.

De prostaatgezondheidsindex, die totaal PSA, vrij PSA en proPSA combineert, helpt de diagnostische nauwkeurigheid te verbeteren.

Preventie van prostaatziekten

Om het risico op abnormale verhoging van PSA te beperken en prostaatziekten te voorkomen, wordt aanbevolen dat elke man boven de vijftig jaar regelmatig controles ondergaat.

Om het risico op prostaatkanker en inflammatoire ziekten te verminderen, is het nuttig om:

• regelmatig een androloge of uroloog te raadplegen;
• een gezonde en evenwichtige voeding aan te nemen;
• een harmonieuze intieme leven te onderhouden en urologische infecties snel te behandelen;
• een adequate hygiëne van de geslachtsorganen te praktiseren.

Door deze aanbevelingen op te volgen, is het mogelijk om de ontwikkeling van verschillende prostaatziekten te voorkomen.

Veelgestelde vragen