Spier- en gewrichtspijn: oorzaken en behandeling

Spier- en gewrichtspijn (myalgie, arthralgie) zijn pathologische toestanden die doorgaans vaak samen optreden. De oorzaken van myalgie en arthralgie kunnen van verschillende aard zijn. Het is niet ongebruikelijk dat spierpijn een inflammatoir proces in het gewricht aankondigt en omgekeerd dat gewrichtspijn voorafgaat aan een spieraandoening. Daarom wordt bij de diagnose rekening gehouden met het initiële syndroom: van gewrichts- of spierorigine.

Oorzaken van myalgie

De oorzaken van pijnlijke symptomen in de spieren kunnen verband houden met elk pathologisch proces dat zich in het lichaam voordoet. Wanneer myalgie optreedt, is de samentrekkingsfunctie van de spiervezels verstoord en is hun elasticiteit verminderd. De pijnlijke sensaties in de spieren zijn een beschermende reactie van het lichaam.

Echter, hoe langer het pathologische proces aanhoudt, hoe schadelijker de spasmen van de spiervezels worden. De bloedcirculatie en de weefselvoeding worden aangetast. Hypertonie leidt tot lokale verhardingen die de voeding van de omliggende weefsels en organen verstoren.

Belangrijkste oorzaken van myalgie:

• primaire spierziekten;
• zenuwschade;
• atrofieën en parese;
• histologische afwijkingen;
• toename van het spiervolume gepaard met een afname van de kracht;
• vervanging van spierweefsel door bindweefsel.

Onder de inflammatoire aandoeningen van de spiervezels bevinden zich:

• polymyositis;
• juveniele dermatomyositis;
• myositis gerelateerd aan systemische bindweefselziekten;
• focale myositis;
• eosinofilie.

Al deze pathologieën hebben verschillende etiologieën en mechanismen, maar worden gekenmerkt door inflammatoire veranderingen in het spierweefsel, zwakte en atrofie. De triggerende mechanismen van myalgie kunnen een auto-immuunreactie zijn die optreedt na verschillende trauma’s, virale of bacteriële infecties, stress of langdurige angsttoestanden.

Wanneer doen de spieren pijn?

Spierpijn manifesteert zich door spanning en de aanwezigheid van triggerpoints (spanningpunten). Een actief triggerpoint is een constante bron van pijn die toeneemt bij druk. Elke spier kan een eigen pijnpatroon ontwikkelen met een kenmerkende locatie bij palpatie van het triggergebied. Wanneer alleen de spierstructuren betrokken zijn, zijn er geen tekenen van schade aan het perifere zenuwstelsel, tenzij samengeknepen spiervezels een zenuwtak comprimeren.

De oorzaken van spierpijn zijn talrijk. Soms klaagt de patiënt over pijn en verwijst naar een gewrichtsaandoening, terwijl het onderzoek een spierletsel objectief vaststelt. De meest voorkomende oorzaak van spierongemak is trauma. Spiervezelscheuren, kneuzingen en verstuikingen gaan gepaard met pijn waarvan de intensiteit afhangt van de kracht van de impact. Bij fysieke inspanning of sporttraining kan de ophoping van melkzuur in de spier leiden tot stijfheid en ongemak.

In de praktijk komt vaak het ilio-psoas syndroom (of de “trapspieren”) en het vierkante lendenmuscle syndroom voor. Een aandoening van de ilio-psoas spier kan de mobiliteit van de heup beperken en de pijn rond de schouder en langs de arm verspreiden, terwijl spanning in de vierkante lendenmuscle pijn veroorzaakt die uitstraalt naar de bil. Er zijn ook gevolgen voor het heupgewricht. Door chronische belasting of stress kan myalgie evolueren naar dystrofische spierprocessen.

Bij vrouwen worden vaak diffuse en symmetrische spierpijnen waargenomen. Druk op deze gebieden verergert de symptomen. De pijnlijke gebieden bevinden zich klassiek tussen de schouderbladen, op de nek, de basis van de schedel, de bil, de onderrug of rond de knieën. Dit beeld wordt vaak geassocieerd met een kwetsbaarheid van het psychische systeem en verergeringen in periodes van zenuwspanning.

Daarnaast zijn er infectieuze en virale oorzaken van myalgie. Via de bloedbaan kan een infectie de spier bereiken en spanning, pijn en ontsteking veroorzaken. Herpesvirussen, sommige retrovirussen en andere virale agentia kunnen inflammatoire processen veroorzaken die niet alleen de spieren maar ook de gewrichten aantasten.

Deformaties van de wervelkolom en houdingsstoornissen zijn factoren die spierpijn bevorderen die verband houdt met een toestand van permanente samentrekking. Een ernstige auto-immuun neuromusculaire ziekte, myasthenie, manifesteert zich aanvankelijk door spierzwakte en pijn, die later kan evolueren naar parese of verlamming.

Oorzaken van arthralgie

Over het algemeen treden spier- en gewrichtspijn op bij initiële organische aandoeningen die leiden tot weefselvervormingen. Arthralgie kan ook een autonome symptoom zijn dat voortkomt uit de irritatie van de zenuwreceptoren in de gewrichtscapsule. Andere hypothesen beschuldigen een immuunregulatie.

Auto-immuunprocessen spelen een belangrijke rol bij het optreden van arthralgie na virale of bacteriële infecties of in het kader van oncologische ziekten.

Factoren van arthralgie

Verschillende oorzaken kunnen de gewrichtspijn verklaren. Onder de belangrijkste factoren die ontstekingen en degeneratieve veranderingen in de gewrichten veroorzaken, vinden we:

• reumatoïde artritis;
• reactieve artritis;
• artritis van virale oorsprong;
• ziekte van Lyme;
• psoriatische artritis;
• ankyloserende spondylitis;
• jicht;
• osteoartritis;
• metabole ontstekingen (kristalafzettingen);
• osteochondropathie;
• gewrichtsaandoeningen gerelateerd aan systemische ziekten (lupus, sclerodermie, polymyositis, vasculitis, syndroom van Sjögren);
• endocriene pathologieën (diabetes, schildklieraandoeningen, hypofyse);
• botafwijkingen;
• oncologische aandoeningen;
• osteoporose;
• trauma.

De functionele reserve van het gewricht en de pijn worden beoordeeld tijdens de studie van de amplitude van actieve en passieve bewegingen. Als de gewrichten pijnlijk zijn, neemt de amplitude van de actieve bewegingen af en verschijnt er spierzwakte. Chronische inflammatoire reacties leiden tot onomkeerbare vervormingen. Degeneratieve processen zijn veelvoorkomende oorzaken van gewrichtspijn. Acute inflammatoire aanvallen veroorzaken pijn bij elke beweging. Bij afwezigheid van pijn bij palpatie wordt een inflammatoir factor doorgaans uitgesloten.

Klinisch beeld van pijnsensaties

Bij reumatoïde artritis begint de pijn vaak in de kleine gewrichten en bereikt vervolgens grotere gewrichten. Het pathologische proces mobiliseert de spier-, bot- en bindweefsels. Een belangrijk teken is de ochtendstijfheid, het gevolg van een tekort aan de afscheiding van corticale hormonen en de ophoping van cytotoxische mediatoren in de oedemateuze synoviale vloeistof. Ontsteking van de grote gewrichten kan leiden tot zenuwcompressie en paresthesieën in het betrokken gebied.

Na infecties kunnen immuno-inflammatoire fenomenen de kleine gewrichten aantasten, vaak asymmetrisch en met een uitgesproken pijnsyndroom. Bij virale artritis bevindt de pijn zich meestal in de kleine gewrichten en valt samen met de prodromale periode, voorafgaand aan de uitbraak van de onderliggende ziekte (hepatitis C, rubella, retrovirale infecties).

Bij osteoartritis verschijnen de pijnklachten eerst bij beweging en nemen ze af in rust. Met de evolutie worden de pijn en stijfheid onverdraaglijk. De aandoening begint meestal met één gewricht en vordert als er geen behandeling wordt gestart. Degeneratieve processen ontwikkelen zich langzaam; pijnlijke rupturen komen voor in de gevorderde stadia.

Bij metabole stoornissen die leiden tot de afzetting van kristallen in de synoviale vloeistof, kan het beeld lijken op een jichtaanval. De aanvallen zijn typisch zeer snel, pieken binnen 12 tot 36 uur en treffen meestal één gewricht.

Veelgestelde vragen