Knieprothese: indicaties, risico's en revalidatie

Knie vervanging

De wetenschappelijke en technologische vooruitgang blijft zich ontwikkelen, waardoor ingrepen die in de jaren 90 zeldzaam waren, tegenwoordig met gemak en veiligheid worden uitgevoerd. De knieprothese is een effectieve en relatief routinematige operatie, uitgevoerd op indicatie na een volledige evaluatie. Het is een orthopedische ingreep die gericht is op het vervangen van het kniegewricht door een prothese. Er zijn indicaties en contra-indicaties voor deze chirurgie.

Men schat dat in ongeveer 95% van de gevallen de ingreep leidt tot een bevredigend resultaat.

Indicaties voor chirurgie

Zoals bij elke ingreep, is de knie vervanging gebaseerd op specifieke indicaties; de operatie is doorgaans niet urgent en wordt voorbereid onder gespecialiseerde begeleiding. Hier zijn enkele veelvoorkomende redenen voor ingreep:

1. Bepaalde aandoeningen leiden tot weefselbeschadiging van de knie die verantwoordelijk is voor pijn en functionele beperkingen. Degeneratieve aandoeningen gerelateerd aan de leeftijd, zoals artrose (gonartrose), zijn belangrijke oorzaken.
2. Een knieblessure kan ook leiden tot het plaatsen van een prothese als de schade niet ongedaan kan worden gemaakt door conservatieve behandelingen. De beslissing voor de operatie is gebaseerd op medisch advies en de geïnformeerde toestemming van de patiënt.

Factoren die knieziekten bevorderen

Verschillende factoren predisponeren voor de ontwikkeling van aandoeningen die kunnen leiden tot een knieprothese:

• overgewicht en obesitas;
• niet tijdig behandelde meniscusruptuur;
• leeftijdsgebonden veranderingen;
• psoriasis met gewrichtsaantasting;
• suikerziekte;
• calciumtekort en andere metabole stoornissen.

Voor elke beslissing kan de arts conservatieve maatregelen voorstellen zoals fysiotherapie, medicamenteuze behandelingen, massages of andere therapeutische zorg. Als deze benaderingen niet voldoende zijn, kan prothesenchirurgie worden overwogen.

Contra-indicaties voor endoprothese

De endoprothese is geen levensreddende ingreep, maar kan de kwaliteit van leven aanzienlijk verbeteren. Alleen een orthopedisch specialist kan de opportuniteit van de ingreep bepalen, en de patiënt beslist met kennis van zaken. Sommige situaties zijn echter contra-indicaties voor het plaatsen van een prothese:

• ernstige ademhalings- of circulatiestoornissen;
• verlamming van de onderste ledematen;
• aanwezigheid van veneuze tromboses in de onderste ledematen;
• infectiehaard in het gewricht;
• actieve virale infectie in het lichaam;
• stollingsstoornissen;
• ernstige morbide obesitas;
• aanwezigheid van actieve neoplasieën;
• niet-gestabiliseerde psychiatrische stoornissen.

Deze elementen vertegenwoordigen grote risico’s of maken de ingreep niet relevant. Zelfs als de patiënt de operatie wenst, zal een verantwoordelijke arts een ingreep weigeren waarvan de risico-batenverhouding ongunstig is.

Risico’s

Voor de operatie is een risicobeoordeling essentieel. Complicaties kunnen optreden, met name infecties. Het is noodzakelijk om de gezondheidstoestand van de patiënt te optimaliseren vóór een arthroplastiek om deze risico’s tot een minimum te beperken.

De ervaring van de chirurg heeft een grote invloed op het succes van de operatie en de kwaliteit van de revalidatie. Het is daarom relevant om informatie in te winnen over het parcours en de expertise van de gekozen arts.

Wat zijn de kosten van een dergelijke ingreep?

De vraag naar de kosten is belangrijk, aangezien de ingreep niet altijd noodzakelijk is. De prijs varieert sterk afhankelijk van het land, het type zorg en de kliniek. In het buitenland, bijvoorbeeld in sommige particuliere klinieken, kan de vervanging van een knie ongeveer 23.500 USD kosten (ongeveer 21.000–22.000 € afhankelijk van de wisselkoers).

In Nederland kan de knieprothese onder voorwaarden worden vergoed door de Zorgverzekering, waardoor de eigen bijdrage voor de patiënt aanzienlijk wordt verlaagd; in de particuliere sector hangt de kostprijs af van de keuze van de kliniek, de prothese en de bijbehorende diensten.

Revalidatie na endoprothese

De operatieduur is ongeveer drie uur, maar de voorbereiding en revalidatie vereisen meer tijd. De revalidatie begint meestal de dag na de ingreep met aangepaste oefeningen om het gewricht te mobiliseren. Als de zorg plaatsvindt in het kader van een publieke zorg (quota) of in een gespecialiseerde kliniek, kan de patiënt worden doorverwezen naar een revalidatiecentrum.

In het begin wordt er met hulpmiddelen (looprek, stokken) gelopen. De eerste mobilisaties zijn toegestaan vanaf de tweede dag. De duur van revalidatie in een instelling is vaak ongeveer twee weken om de basisautonomie te verwerven, daarna wordt een vervolg thuis of in een centrum aanbevolen. De totale duur van de revalidatie varieert afhankelijk van de bevestiging van het implantaat, de leeftijd en de algemene toestand van de patiënt, en kan tot drie maanden duren. De instructies voor belastingbeperking en de oefeningen worden verstrekt door de chirurg en de fysiotherapeut.

Na de operatie is het normaal dat het been geleidelijk aan meer belasting krijgt. De vorming van een vezelige capsule rond het implantaat in de eerste weken stabiliseert het gewricht en vermindert het risico op luxatie. Bepaalde houdingen en bewegingen worden tijdens de postoperatieve periode afgeraden (diepe hurken, benen kruisen, overmatige rotaties). Volledige belasting tijdens het lopen is vaak toegestaan na ongeveer twee maanden, terwijl activiteiten die zware lasten, contactsporten, hardlopen en springen met zich meebrengen, afgeraden blijven. Zachte activiteiten zoals zwemmen, fietsen en aangepaste gymnastiek worden aangemoedigd.

Na 8–10 weken wordt er een controle-röntgenfoto gemaakt om de positie van de prothese te evalueren, volledige belasting toe te staan als de osteointegratie bevredigend is, en om de medicatie aan te passen die gericht is op het bevorderen van de botremodellering.

De algemene duur van de revalidatie, rekening houdend met eventuele complicaties, is ongeveer 3–4 maanden voordat er een geleidelijke terugkeer naar een leven dat dicht bij normaal is, plaatsvindt.

Wat te doen bij een meniscusruptuur?

Als een meniscusruptuur wordt gediagnosticeerd, zal de arts vaak een chirurgische behandeling aanbevelen wanneer de indicatie is gesteld. Twee chirurgische benaderingen zijn mogelijk:

• arthroscopie;
• arthrotomie.

Arthroscopie is tegenwoordig de voorkeursmethode vanwege de minimaal invasieve aard, de vermindering van de per- en postoperatieve pijn en de snelheid van herstel. Het stelt doorgaans een snellere revalidatie en terugkeer naar activiteiten mogelijk.

Welke complicaties kunnen optreden?

Afwachten tot de situatie vanzelf verbetert kan leiden tot complicaties bij een meniscusruptuur of kraakbeenletsel. Mediale rupturen komen vaak voor en kunnen de mobiliteit aanzienlijk beperken en chronische pijn veroorzaken.

Na elke ingreep is het uitvoeren van revalidatie-oefeningen die door de zorgprofessional zijn voorgeschreven essentieel om het herstel te versnellen en de functie van de knie te herstellen.

Veelgestelde vragen