Lumbale punctie: complete gids voor de patiënt

De lumbale punctie wordt uitgevoerd voor therapeutische, anesthetische en diagnostische doeleinden om de componenten van het cerebrospinale vocht te analyseren.

De punctie wordt voornamelijk gebruikt in de neurologie. Bij de aanwezigheid van meningeale bloedingen of infectieuze pathologieën van het centrale zenuwstelsel kan de diagnose steunen op de gegevens die door dit onderzoek worden geleverd.

Diagnostische methode

Dankzij de verkregen gegevens heeft de arts een completer klinisch beeld en kan hij de diagnose van pathologieën zoals:

• multiple sclerose;
• neuroleukemie;
• polyneuropathie.

Tegenwoordig heeft de systematische introductie van de scanner en beeldvorming met magnetische resonantie de lumbale punctie minder systematisch gemaakt als exploratiemethode.

Doelstellingen van de punctie

Het is belangrijk om te weten waarom dit onderzoek wordt uitgevoerd. Zonder lumbale punctie is het vaak moeilijk om een ontsteking of bloeding te diagnosticeren. De analyse van het afgenomen vocht biedt waardevolle aanvullende informatie. Bovendien helpt het verwijderen van een teveel aan ruggenmergvocht om de druk in het ruggenmerkanaal en de intracraniale druk te verlagen.

Indicaties

De lumbale punctie wordt uitgevoerd bij verdenking van:

• meningitis;
• encefalitis;
• andere infecties van het centrale zenuwstelsel;
• goedaardige intracraniale hypertensie;
• normotensieve hydrocefalus.

Bovendien wordt de lumbale punctie vaak uitgevoerd om de intracraniale druk te verlagen.

Contra-indicaties

De belangrijkste contra-indicatie voor het uitvoeren van een lumbale punctie is de aanwezigheid van een cerebrale herniatie. Als de patiënt een hoge intracraniale druk heeft, kan een snelle verlaging van de druk in de subarachnoïdale ruimte een aanzienlijk levensrisico met zich meebrengen.

Voorbereiding op het onderzoek

Voor de lumbale punctie wordt de punctieplaats zorgvuldig gedesinfecteerd en verdoofd. Om een nauwkeurige en snelle punctie uit te voeren, gebruikt de arts een specifieke naald met een mandrin. De introductie gebeurt onder een kleine hoek, parallel aan de doornuitsteeksels.

De mandrin wordt verwijderd na de sensatie van “geven”. Vervolgens stroomt het cerebrospinale vocht door de naald. Als er geen vocht verschijnt of als de naald op een bot stuit, kan de procedure opnieuw worden gestart. De punctieplaats wordt vervolgens bedekt met een steriel verband.

Bijzonderheden van de techniek

Om de procedure te laten slagen, moet de patiënt in een horizontale positie liggen of op een comfortabele stoel zitten. De meeste artsen geven de voorkeur aan het uitvoeren van de punctie met de patiënt op de zij liggend. Het hoofd moet dan naar de borst worden gebogen en de benen moeten tegen de buik worden getrokken om letsel aan het ruggenmerg te voorkomen tijdens de introductie van de naald.

De arts introduceert de naald in een klein “gaatje” tussen de derde en vierde lumbale wervel. Het belangrijkste herkenningspunt is de Jacobi-lijn.

Punctie bij kinderen

Bij kinderen wordt de punctie uitgevoerd ter hoogte van de vierde-vijfde lumbale wervels. Voor een goed verloop moet het kind ook op de zij liggen, met gebogen benen en de dijen dicht bij de romp.

In geval van scoliose of een duidelijke vervorming van de wervelkolom kan de procedure zittend worden uitgevoerd.

De lumbale punctie bij kinderen wordt meestal onder lokale anesthesie uitgevoerd. Algemene anesthesie kan nodig zijn in geval van aanzienlijke hyperactiviteit van de jonge patiënt.

Na de procedure

Na de lumbale punctie is het aan te raden om enkele eenvoudige regels te volgen. Bedrust moet gedurende twee tot drie uur worden aangehouden om een langdurige lekkage van cerebrospinaal vocht te voorkomen. Als de patiënt onmiddellijk na de ingreep opstaat, loopt hij het risico flauw te vallen.

Pijnsyndroom

Veel patiënten vragen zich af over de pijn die gepaard gaat met de lumbale punctie. De angsten zijn over het algemeen ongegrond, omdat de procedure anesthesie voorziet. Bij het aanbrengen van een intraveneuze toegang en het toedienen van een anestheticum voelt de patiënt hooguit een lichte prik. Het is belangrijk om stil te blijven tijdens de ingreep.

Na de punctie klagen sommige mensen over hoofdpijn die kan worden verlicht met pijnstillers die door de arts zijn voorgeschreven. Als de pijn aanhoudt en gepaard gaat met duizeligheid, braken of misselijkheid, is het aan te raden om onmiddellijk een arts te raadplegen.

Complicaties

De ervaringen met de lumbale punctie zijn overwegend positief, maar het risico op complicaties bestaat altijd.

Voordat deze handeling wordt uitgevoerd, is het belangrijk om de mogelijke complicaties te kennen. Tijdens de procedure kan de patiënt tegenkomen:

• een letsel van het vasculaire plexus (ruggenmerkanaal, voorste wand);
• een contact van de punt van de naald met een spinale zenuwwortel (dit kan een reflexcontractie van het lidmaat en een gevoel vergelijkbaar met een elektrische schok veroorzaken);
• ademhalingsproblemen (zelden);
• convulsies.

Na de procedure bestaat er een risico op:

• post-punctiesyndroom;
• lekkage van cerebrospinaal vocht.

De behandeling van deze complicaties is als volgt:

• in geval van post-punctiesyndroom, wordt bedrust en infusie van een polyionische oplossing (0,5 l) voorgeschreven;
• in geval van lekkage van cerebrospinaal vocht, wordt een compressieverband aangebracht.

Na een lumbale punctie is het essentieel om de patiënt volledige rust te bieden.

Veelgestelde vragen