Behandeling van stomatitis bij kinderen: wat te doen?

De aftenstomatitis vormt een aanzienlijk risico bij kinderen van alle leeftijden. Bij kinderen moet de behandeling van deze aandoening snel door een specialist worden vastgesteld en gebaseerd zijn op geschikte medicijnen (vooral wanneer de stomatitis een zuigeling betreft).

Het immuunsysteem van kinderen is nog in ontwikkeling en vervult niet altijd volledig zijn functies. De mondholte, en meer specifiek het kwetsbare slijmvlies, is bijzonder blootgesteld, vooral omdat kinderen graag voorwerpen in hun mond steken, die veel micro-organismen met zich meedragen. Op deze manier vinden de virussen of schimmels die verantwoordelijk zijn voor stomatitis vaak hun weg.

Als u bij uw kind kleine witte laesies of pijnlijke zweren in de mond opmerkt, vergezeld van koorts, vermijd dan “grootmoeders remedies” of adviezen die u op internet of op televisie hebt gezien. Voordat u met een behandeling begint, is het aan te raden om de juiste diagnose te stellen. Er zijn verschillende vormen, en de behandeling hangt af van het geïdentificeerde type.

Stomatitis bij kinderen: symptomen en behandeling

Wanneer stomatitis bij een kind is bevestigd, variëren de symptomen en de behandeling afhankelijk van de vorm. We onderscheiden voornamelijk drie types:

• herpetische stomatitis;
• afteuze stomatitis;
• candidale stomatitis (gerelateerd aan de ontwikkeling van de schimmel Candida).

Algemene principes van behandeling

Ongeacht het type, zijn er bepaalde principes die systematisch van toepassing zijn.

1. Mondhygiëne is essentieel. Regelmatig poetsen helpt de uitbreiding van laesies en het risico op superinfectie te beperken. Een zachte tandenborstel heeft de voorkeur om te voorkomen dat het slijmvlies wordt getraumatiseerd.
2. Er moet bijzondere aandacht aan de voeding worden besteed. Idealiter moeten voedingsmiddelen rijk aan vitamines en mineralen worden aangeboden, met een zachte of semi-vloeibare textuur. Vermijd harde, zoute, zure of pittige voedingsmiddelen die de pijn kunnen verergeren.
3. Het is nuttig om het kind zijn eigen bestek, servetten en speelgoed te geven tijdens de acute fase, om het risico op intrafamiliale overdracht te verminderen.
4. Bij zuigelingen moet regelmatig op de sterilisatie van fopspenen en flessen worden gelet, evenals op de hygiëne van de borsten vóór het voeden.

Herpetische stomatitis

Deze vorm kan zich op twee manieren ontwikkelen: een eerste acute episode, gevolgd door mogelijke terugkerende uitbraken. De initiële episode komt overeen met de eerste ontmoeting met het virus; de volgende manifestaties doen zich voor bij heractivaties.

In de acute fase is de behandeling meestal, afhankelijk van de leeftijd en het gewicht van het kind, gebaseerd op antivirale middelen die door de arts zijn voorgeschreven (bijvoorbeeld aciclovir of valaciclovir bij adolescenten). Vermijd het aanbrengen van “koortslip” crèmes die voor de lippen zijn bedoeld, in de mond. De behandelende arts kan beschermende mondgels en pijnstillers combineren die specifiek zijn geformuleerd voor het mondslijmvlies.

De klassen van behandelingen die kunnen worden voorgesteld omvatten:

• antivirale middelen (op recept);
• pijnstillers/koortsverlagers bij koorts ≥ 38 °C (paracetamol afhankelijk van leeftijd en gewicht);
• geschikte orale antiseptica (bijvoorbeeld chloorhexidine 0,12–0,2 % bij een kind dat kan spoelen, of lokale toepassing met een kompres).

Onder de antivirale middelen wordt aciclovir veel gebruikt in Nederland in de geschikte vormen. “Immunostimulantia” die niet zijn gevalideerd, worden niet aanbevolen voor zelfmedicatie: hun gebruik wordt alleen overwogen op advies van een specialist.

Voor mondspoelingen worden bewezen antiseptische oplossingen aanbevolen. Planteninfusies hebben niet voldoende bewijs van effectiviteit om het genezingsproces te versnellen.

Bij terugvallen ligt de nadruk op hygiëne, het identificeren van uitlokkende factoren (vermoeidheid, zonblootstelling, microtrauma’s) en een gepersonaliseerde behandeling door de arts; “immunomodulerende” behandelingen worden niet routinematig in de kindergeneeskunde in Nederland gebruikt.

Afteuze stomatitis

Afteuze stomatitis bij kinderen kan invaliderend zijn. De behandeling verschilt van die van de herpetische vorm; evaluatie door een tandarts (of een kinderarts in samenwerking met een tandarts) heeft de voorkeur, omdat de verscheidenheid aan presentaties specifieke therapeutische keuzes vereist.

De behandelende arts stelt het protocol vast en kan, als een allergische component wordt vermoed, een geschikt H1-antihistaminicum voorschrijven, afhankelijk van de leeftijd. Zelfmedicatie wordt niet aanbevolen. Lokale behandelingen (kalmerende/ontstekingsremmende mondgels, beschermende oplossingen) helpen de pijn te verminderen en de genezing te bevorderen.

Aanvullende benaderingen in de praktijk (lokale behandelingen, pijnbestrijding, voedingsadviezen) kunnen de genezing versnellen wanneer de laesies uitgebreid zijn.

Een “herstel” van de mond is vaak nodig: het behandelen van cariës en het verminderen van tandplak vermindert de bacteriële reservoirs die de ontsteking kunnen aanhouden.

Een regelmatige lokale behandeling is essentieel: milde antiseptica, ontstekingsremmende gels en, indien nodig, geschikte topische anesthetica voor het kind volgens het advies van de behandelende arts.

Candidale stomatitis

Deze vorm (mondspruw) is gerelateerd aan de ontwikkeling van Candida. Het manifesteert zich door witachtige of grijsachtige afzettingen op het slijmvlies, vaak verward met andere laesies. Zodra de diagnose is gesteld, wordt als volgt gehandeld.

1. De mondholte ontsmetten: een zachte reiniging van de slijmvliezen kan worden uitgevoerd met een zwak gedoseerde natriumbicarbonaatoplossing, op medisch advies, om het lokaal comfort te verbeteren. Bij zuigelingen moet elke manipulatie voorzichtig zijn.
2. Na de ontsmetting wordt een lokaal antischimmelmiddel voorgeschreven. In Nederland is de mondgel met miconazol (alleen te gebruiken boven een bepaalde leeftijd en met voorzichtigheid) de referentieoptie; magistrale bereidingen op basis van nystatine kunnen worden overwogen afhankelijk van de lokale gewoonten en de leeftijd. Crèmes of gels die niet voor de mond zijn bedoeld, mogen niet worden gebruikt.

Advies van een kinderarts

De aanbevelingen van kinderartsen komen overeen: in geval van stomatitis, begin met het raadplegen van een tandarts of uw kinderarts om de vorm te bevestigen en de behandeling aan te passen. De voeding moet rijk zijn aan voedingsstoffen en eerder vloeibaar om de pijn te beperken. Het is mogelijk om het slijmvlies lokaal te verdoven vóór de maaltijden met een geschikt product. Na elke maaltijd dragen spoelingen met water of met een mild antisepticum, wanneer het kind kan spoelen, bij aan de hygiëne. Oplossingen zoals furaciline of “sterke thee”, die niet in Nederland worden gebruikt, worden niet aanbevolen.

Uiteindelijk blijft de belangrijkste preventie-aspect een strikte mondhygiëne bij kinderen. Zelfs in geval van infectie is de evolutie doorgaans korter en minder onaangenaam als de hygiëne wordt gehandhaafd en als u snel een zorgprofessional raadpleegt.

Veelgestelde vragen