Symptomen van de ziekte van Parkinson: sleuteltekens en zorg

Met de leeftijd ontwikkelt ongeveer één op de honderd mensen de ziekte van Parkinson, waarvan de symptomen moeilijk te herkennen zijn in de vroege stadia. Het zenuwstelsel wordt geleidelijk aangetast, zonder abrupte veranderingen in de algemene toestand. Een opmerkelijk feit dat vaak wordt genoemd: zware rokers lijken minder getroffen te zijn. Daarentegen wordt een hoge consumptie van melk soms genoemd als een risicofactor. Het evolutiemechanisme en de oorzaken zijn nog niet volledig opgehelderd.

Ziekte van de hoge leeftijd

Bij jongeren is de ziekte van Parkinson zeldzaam. De eerste veranderingen verschijnen na 40 jaar. Volgens de genoemde gegevens zou voor 70 jaar slechts 0,18% van de mensen getroffen zijn. De toename wordt daarna merkbaar en rond de 80 jaar vertoont ongeveer één op de honderd motorische en spierstoornissen. Onder de oudere leeftijden leeft 2% met parkinsonsymptomen.

De woonplaats, huidskleur of inkomensniveau doet er weinig toe: de tekenen van de ziekte van Parkinson komen overal voor. Vrouwen zouden meer getroffen zijn dan mannen. Artsen onderscheiden primair parkinsonisme, dat zich ontwikkelt zonder duidelijke oorzaak, en secundair parkinsonisme, veroorzaakt door ziekten of externe factoren:

• atherosclerose;
• encefalitis;
• medicatie-overdosis;
• vergiftiging van het lichaam;
• aandoeningen van het zenuwstelsel.

De behandeling is medicamenteus. Chirurgie wordt alleen overwogen in het geval van het plaatsen van elektroden om spierspasmen te verminderen.

Symptomen van Parkinson

De ziekte is gerelateerd aan een disfunctie van de neuronen en hersencellen die verantwoordelijk zijn voor bewegingen en spierspanning. De neuronen stoppen met het produceren van dopamine, die deze spanning reguleert. Dit manifesteert zich door onwillekeurige tremoren van de ledematen, kleine bewegingen van de vingers, een “verzakking” van de gelaatskenmerken, coördinatiestoornissen en een vertraging van de reacties.

De eerste tekenen blijven vaak onopgemerkt door de persoon en zijn naasten. Ze verschijnen geleidelijk en evolueren langzaam, over maanden of zelfs jaren. Na een lange scheiding kunnen naasten opmerken:

• een minder expressief, “versteend” gezicht;
• langzame en aarzelende bewegingen;
• een neiging om te bukken;
• de armen en benen permanent licht gebogen;
• de vingers bewegen alsof ze “geld tellen”;
• een algemene houding die doet denken aan die van een bedelaar.

Het gezicht in het eerste stadium

De veranderingen in de gelaatsmusculatuur worden vaak toegeschreven aan veroudering en de vroege symptomen worden gemist. De tekenen liggen niet in de opkomst van extra rimpels of een droge huid, maar in het verdwijnen van expressiviteit en mimiek. De persoon knippert ook minder vaak; bij aandachtig observeren worden andere veranderingen zichtbaar.

Vroege manifestaties

De spraak wordt traag, alsof elk woord lang wordt gewogen voordat het wordt uitgesproken. De articulatie is uitgerekt, soms onnauwkeurig. De handgebaren zijn traag en onnauwkeurig. De gang mist zekerheid. De rug is licht gebogen. Er verschijnt een snelle vermoeidheid.

Al deze tekenen worden bij een oudere persoon vaak toegeschreven aan de jaren en worden gezien als “normale” manifestaties van de leeftijd. Deze toestand kan jaren aanhouden. Een vroegtijdig begonnen behandeling geeft goede resultaten en kan de werking van de hersenen en het zenuwstelsel aanzienlijk verbeteren. Het is medicamenteus, langdurig en combineert vele moleculen. Het mag niet worden onderbroken om complicaties te voorkomen.

Duidelijke symptomen

Na verloop van tijd vestigen zich kenmerkende tekenen van de ziekte van Parkinson:

• gezicht “als een masker”, zonder expressie;
• aarzelende en onzekere gang;
• constante zwakte, asthenie;
• duidelijke stemmingswisselingen;
• neusachtige stem, vergeten, het draad van de zin kwijt;
• stijfheid: verhoogde spierspanning;
• gewijzigde schrift: kleine, hoekige en onregelmatige letters;
• tremoren van de handen, vooral van de vingers;
• brutale stemmingswisselingen;
• depressie en apathie afgewisseld met fasen van intense activiteit;
• onmogelijkheden voor fijne en precieze bewegingen;
• gebogen houding, gebogen rug en benen.

Dopamine, geproduceerd in de hersenen, is essentieel voor de zenuwcentra die bewegingen, coördinatie en soepelheid aansturen. Het tekort, of zelfs de afwezigheid, resulteert in een verhoogde spierspanning. De hersenen kunnen het niet meer loslaten.

Een ernstige depressie kan gepaard gaan met een angst voor menigten, inclusief familieleden. Er treden episodes van verbijstering, ongegronde angst en verlies van vertrouwen op. Lange zinnen worden niet afgemaakt, fragmenten herhalen zich. De werking van de huidklieren is verstoord: overmatige transpiratie of duidelijke droogte, glanzende gebieden. Bewegingen zijn moeilijk in rust, wat ongemak en slapeloosheid veroorzaakt, gevolgd door slaperigheid overdag.

Een behandeling die in het tweede stadium wordt gestart, geeft goede resultaten, maar herstelt de hersenfunctie niet volledig. Door de aanbevelingen op te volgen en de medicijnen regelmatig in te nemen, is het mogelijk om jarenlang een toestand te behouden die dicht bij het begin van de ziekte ligt. Bij stopzetting of slechte naleving vordert de ziekte en verslechtert de toestand snel.

Complicaties

Bij sommige patiënten die weinig mobiel zijn, kan de spieractiviteit plotseling toenemen: ze nemen meerdere trappen, bewegen heel snel, in een staat van opwinding. Zonder externe hulp of obstakels kunnen ze niet stoppen. De terugkeer naar een vertraagde toestand is even abrupt en zonder duidelijke oorzaak.

De coördinatie verstoort, de persoon valt op vlak terrein, verliest het evenwicht. De bloeddruk daalt bij de overgang naar de staande positie. Het slikken is aangetast en het speeksel hoopt zich op en loopt dan uit de mondhoeken. Darmproblemen doen zich voor: afwisselend constipatie en diarree. De urinelozing wordt soms onwillekeurig.

Hersenbeschadigingen kunnen leiden tot cognitieve achteruitgang en verlammingen. Een chronische depressieve toestand kan het suïciderisico verhogen.

In dit stadium kunnen behandelingen gedeeltelijk bepaalde functies herstellen: dopamine wordt aangeleverd via medicijnen. Om de spasticiteit te verminderen, kan een operatie met het plaatsen van elektroden worden voorgesteld. Verlammingen en parese zijn doorgaans niet omkeerbaar.

Mogelijke oorzaken

De oorzaken die de ziekte van Parkinson uitlokken zijn niet volledig bekend. Verschillende factoren worden verdacht:

• erfelijkheid;
• genetische aanleg van beide ouders;
• landbouwwerk met blootstelling aan pesticiden;
• leven in industriële gebieden met lozingen van lood, mangaan, koper;
• bestraling;
• migraine;
• hoofdtrauma;
• regelmatige en aanzienlijke consumptie van verse melk;
• epilepsie;
• contact met chemische producten van de drukkerij of gebruikt voor anesthesie;
• obesitas;
• sterke hersenbelasting, hoog intellectueel niveau.

Zware rokers die abrupt stoppen zouden risico lopen. Tegenstanders van dit idee zijn van mening dat het stoppen met roken optreedt omdat, door de hersenbeschadigingen, het lichaam “geen behoefte meer heeft” aan nicotine en verwante vitamines (PP, B3).

Diagnose

De behandeling wordt pas gestart na een evaluatie en een nauwkeurige diagnose. Een tremor van de handen en vingers kan ook voorkomen bij andere neurologische aandoeningen. Osteoporose en osteochondrose beïnvloeden de houding. In geval van dysbiose kan diarree afwisselend optreden met constipatie.

Bij verdenking moet een neuroloog worden geraadpleegd. Deze zal een MRI en/of een scan van de hersenen voorschrijven. Deze onderzoeken helpen om de oorzaken van de stoornissen te verduidelijken en om tumoren of neurovegetatieve dystonie uit te sluiten.

De klinische presentatie varieert van persoon tot persoon. De behandeling is gepersonaliseerd. Een volledige terugkeer naar het actieve leven is alleen mogelijk in het allereerste begin; het is dus cruciaal om vroeg te raadplegen. In de andere stadia is het doel om terugvallen te verminderen en een voldoende niveau van autonomie te behouden.

Een belangrijk teken van de ziekte van Parkinson is de initiële asymmetrie van de symptomen: de tremor begint aan één hand. Evenzo verschijnt de instabiliteit van de gang eerst aan één kant.

Behandeling en revalidatie

De medicamenteuze behandeling en revalidatie omvatten behandelingen om de spijsvertering te normaliseren. Dopamine wordt aangeleverd en een gepersonaliseerd protocol wordt opgesteld. Een dieet wordt aanbevolen: vermijd zware, vette, pittige gerechten en te vezelrijke voedingsmiddelen. Uitsluiting van lactose wordt aanbevolen.

Om de spierspanning te verlichten, kunnen warme baden, ontspannende massages en oliën die de hydrosodische balans bevorderen worden voorgesteld.

De woning wordt aangepast aan de mobiliteits- en oriëntatiecapaciteiten. Een revalidatiegymnastiek wordt aanbevolen. Nordic walking verbetert de coördinatie: de persoon kan met stokken in de tuin of het park wandelen, eventueel met begeleiding. Bij gebrek daaraan is een thuistrainingsapparaat aangewezen.

Het belangrijkste van de behandeling is de aandacht en hulp van naasten. Zonder aanpassing aan de nieuwe grenzen en zonder constante ondersteuning bieden de medicijnen niet voldoende voordeel.

Belangrijkste therapeutische assen

Twee benaderingen worden onderscheiden:

• een therapie gericht op het ondersteunen van de afnemende dopamineproductie en het herstel van neuronen;
• een symptomatische behandeling die de belangrijkste stoornissen van spieren en organen corrigeert.

Beide worden parallel uitgevoerd. In zeer gevorderde stadia, in plaats van de neuronen te herstellen, worden medicijnen met dopamine toegediend. Bij oudere mensen hebben behandelingen op basis van levodopa de voorkeur. Bij patiënten onder de 50 jaar worden ze per geval gekozen en minder vaak gebruikt.

Terwijl tegen de tremor anticholinergica kunnen helpen. Tricyclische antidepressiva worden aan veel patiënten aanbevolen.

Veelgestelde vragen