Parkinsonisme bij volwassenen: vormen, tekenen en behandeling

Bij oudere mensen worden vaak hand- en hoofdtrillingen waargenomen, evenals algemene stijfheid, traagheid van bewegingen en instabiliteit van het evenwicht. Al deze verschijnselen vormen een syndroom dat parkinsonisme wordt genoemd. Het is belangrijk om de ziekte van Parkinson en het parkinsonisme syndroom te onderscheiden.

Zoals de naam al aangeeft, is de eerste een op zichzelf staande ziekte met een langzame evolutie. Het parkinsonisme daarentegen heeft een secundair karakter: het verschijnt als gevolg van andere ziekten, trauma’s of andere omstandigheden.

Etiologie en vormen

De evolutie en de behandeling hangen af van de initiële oorzaak.

Oorzaken

In de grote meerderheid van de gevallen komt het parkinsonisme syndroom voor op de achtergrond van de ziekte van Parkinson. Deze ziekte vernietigt hersencellen, wat leidt tot een tekort aan dopamine, een essentiële mediator van de transmissie tussen neuronen. Dit tekort bemoeilijkt de controle over bewegingen en resulteert in trillingen van de extremiteiten en stijfheid.

Toch kan een parkinsonisme syndroom ook optreden als gevolg van de volgende factoren:

• beschadiging of occlusie van bepaalde hersenvaten;
• trauma’s of tumoren van de hersenen;
• ernstige ziekten (tekenencefalitis, ernstige longontsteking, epilepsie, enz.);
• vergiftiging door koolmonoxide;
• overdosering of langdurige blootstelling aan bepaalde medicijnen.

Vormen

We onderscheiden primair parkinsonisme en secundair parkinsonisme. De primaire vorm wordt gekenmerkt door een complexere behandeling. Het vertoont vaak:

• een optreden van symptomen op latere leeftijd (50–70 jaar);
• een aanvankelijk asymmetrische aantasting aan één kant van het lichaam;
• minstens twee van de hierboven beschreven tekenen.

De secundaire vorm voldoet aan andere criteria:

• brutale aanvang van de symptomen gevolgd door geleidelijke vermindering van het klinische beeld;
• vaak symmetrische aantasting;
• aantasting van het vegetatieve en vasculaire systeem;
• optreden in de context van een ziekte of trauma.

De aandoening krijgt soms een kwalificatie afhankelijk van de oorzaak (tumoraal, medicamenteus, vasculair, enz.). Naast de primaire en secundaire vormen onderscheiden we ook:

• vasculair parkinsonisme (verbonden met vasculaire pathologieën of circulatiestoornissen);
• post-infectieus (na ernstige infecties);
• post-traumatisch (na trauma’s);
• toxisch (blootstelling aan schadelijke stoffen);
• tumoraal (geassocieerd met een kwaadaardige tumor);
• medicamenteus (frequent gebruik of overdosering van bepaalde medicijnen);
• idiopathisch (precies oorzaak niet vastgesteld).

Volgens klinische observaties zijn toxische vormen (ongeveer 6%), post-traumatische (ongeveer 31%) en vasculaire (ongeveer 52%) frequent.

Klinisch beeld

Het meest kenmerkende symptoom is de trilling van de handen. Bij sommige patiënten trilt ook het hoofd. Deze stoornissen komen vooral in rust voor en verminderen bij het starten van de beweging.

De ziekte onderscheidt zich ook door stijfheid. Aangezien er extra inspanning moet worden geleverd, wordt vrij bewegen moeilijk. Dit resulteert in:

• gebogen rug met het hoofd naar voren;
• armen dicht bij de romp;
• algemene traagheid van bewegingen;
• lopen met kleine slepende stappen;
• korte en haperige pas;
• stoornissen van het orthostatische evenwicht (soms moeite om rechtop te blijven staan);
• armoede van gezichtsuitdrukking;
• lage stem, soms gemompeld;
• mogelijke cognitieve stoornissen;
• hypersalivatie.

Zo manifesteert het parkinsonisme zich door vaak zeer zichtbare tekenen.

Diagnose

De diagnose is meestal gebaseerd op de klachten, het neurologisch onderzoek en de anamnese. De evaluatie richt zich met name op:

• de datum van het optreden van de trilling van de ledematen;
• de verergerende omstandigheden (meestal in rust);
• het bestaan van familiale gevallen;
• eventuele eerdere hoofdtrauma’s;
• het gebruik van sedativa of anti-emetica (vaak de oorzaak);
• langdurige blootstelling aan giftige stoffen (met name mangaan of koolmonoxide);
• de eerdere opkomst van een ernstige ziekte.

Een psychologisch advies kan worden voorgesteld om de emotionele toestand te beoordelen en eventuele cognitieve stoornissen op te sporen.

De neurologische consultatie is centraal. Het onderzoek zoekt naar neurologische tekenen, loopanomalieën en stijfheid. Bij twijfel kan een hersen-MRI worden voorgeschreven voor een dwarsdoorsnede-analyse van de hersenen.

Behandeling

De behandeling hangt af van de oorzaak. Eerst moet worden vastgesteld wat de stoornis heeft veroorzaakt. Bijvoorbeeld:

• verwijdering van een tumor (tumoraal parkinsonisme);
• stoppen van de toxische blootstelling (toxisch parkinsonisme);
• vermindering van de dosis of stopzetting van bepaalde medicijnen (medicamenteus parkinsonisme);
• optimalisatie van de cerebrale perfusie (vasculair parkinsonisme), enz.

Medicijnen en ondersteunende benaderingen completeren de strategie, voornamelijk om de symptomen te verminderen. Onder de gebruikte methoden:

• dopaminerge medicijnen die gericht zijn op het herstellen van de dopaminerge transmissie;
• antidepressiva bij emotionele kwetsbaarheid;
• diepe hersenstimulatie of neuromodulatietechnieken in geselecteerde gevallen;
• motorische revalidatie (fysiotherapie) om de mobiliteit te verbeteren.

Veelgestelde vragen