Tandheelkundige openheid: oorzaken, symptomen en behandelingen

MedCluster.NL

Minder twijfels.
Meer duidelijkheid.

2 e-mails per maand

Heldere uitleg, praktische tips en een selectie artikelen om je gezondheid in het dagelijks leven beter te begrijpen.

Tijd om ook aan jezelf te denken?

Het is heel gebruikelijk om tandartsen te horen praten over malocclusie bij kinderen of volwassenen. In dit geval is het contact tussen de tanden verstoord. Maar er is een ernstiger probleem: de tandheelkundige openheid, waar we in dit artikel op ingaan.

Begrip van tandheelkundige openheid

Als de “klassieke” malocclusie al problematisch is, dan vertegenwoordigt de tandheelkundige openheid een meer uitgesproken afwijking. In deze situatie raken de tanden elkaar niet en kan er een ruimte ontstaan, soms aanzienlijk, zowel aan de voorkant als aan de zijkanten. Tandheelkundige openheid wordt het vaakst gediagnosticeerd bij kinderen, hoewel het ook bij volwassenen voorkomt. Het is niet alleen een esthetisch defect: het leidt tot verschillende functionele stoornissen. Als ouders bij hun kind een gebrek aan sluiting van de tanden opmerken, moeten ze een tandarts raadplegen die, afhankelijk van de ernst, kan doorverwijzen naar andere specialisten.

Deze afwijkingen kunnen vaak al vanaf de leeftijd van 2 jaar worden opgemerkt. Op deze leeftijd zijn alle tijdelijke tanden aanwezig en is het onderzoek gemakkelijker. Met de leeftijd neemt het risico op het ontwikkelen van een malocclusie af: op 4-jarige leeftijd is het nog maar 10%, en rond de 6 jaar daalt het tot ongeveer 6%.

Gevolgen van tandheelkundige openheid

Een slecht tandcontact is niet alleen een esthetisch probleem; het leidt ook tot andere problemen:

• spraakstoornissen;
• toename van KNO-aandoeningen;
• ineffectieve kauwfunctie door het gebrek aan occlusie, wat op termijn kan leiden tot spijsverteringsproblemen.

Hoe eerder de pathologie bij het kind wordt vastgesteld, hoe beter de kansen om deze te corrigeren. Ouders zouden het kind, vanaf 2 jaar of eerder, aan een tandarts moeten voorstellen om te zorgen voor de afwezigheid van een sluitingsdefect van de tanden.

Types van malocclusie

Afhankelijk van de oorsprong van het probleem, onderscheiden tandartsen:

• de rachitische tandheelkundige openheid (of “echte”), meestal gerelateerd aan een ontwikkelingsdefect van de kaken;
• de “valse” of traumatische openheid, bevorderd door slechte gewoonten bij het kind en later verergerd in de volwassenheid.

Afhankelijk van de locatie van het gebrek aan contact, onderscheiden we:

1. De anterior openheid. Dit is de meest voorkomende; het kan geïsoleerd zijn of geassocieerd met andere afwijkingen.
2. De laterale openheid, aanwezig aan één kant of aan beide.

De ernst varieert van persoon tot persoon. We onderscheiden verschillende stadia afhankelijk van de omvang van de ruimte tussen de tanden:

• de eerste graad: verticale spleet tot 5 mm, meestal ter hoogte van de snijtanden en hoektanden;
• de tweede graad: spleet van 5 tot 9 mm in het voorste gebied;
• de derde graad: de meest ernstige, met een ruimte van ongeveer 1 cm, die niet alleen de voortanden maar ook de zijtanden betreft.

Alleen een gekwalificeerde specialist kan de ernst nauwkeurig beoordelen en een passende behandeling voorstellen.

Symptomatologie

De tekenen van tandheelkundige openheid zijn verdeeld in verschillende groepen:

1. Gezichtstekenen.
2. Intraorale tekenen.
3. Functionele tekenen.

Bij kinderen manifesteren de gezichtstekenen zich als volgt:

• verlenging van het gezicht;
• mond vaak open of gedeeltelijk open;
• geleidelijke vervaging van de kincontour;
• verkorting en plooien van de bovenlip;
• zichtbaarheid van de tanden en de tong onder de lip.

Met de leeftijd proberen patiënten het defect te verbergen door hun lippen te sluiten.

De intraorale tekenen presenteren zich als volgt:

• afwezigheid van contact tussen de tanden;
• zichtbare spleet tussen de tanden, soms aanzienlijk;
• nadering en migratie van de voortanden;
• frequente aanwezigheid van cariës;
• hypoplasie van het glazuur;
• ongelijke snijranden;
• mogelijk oedeem en bloeding van het tandvlees.

Functioneel leidt de pathologie tot:

• moeilijkheden bij het bijten van voedsel;
• verstoorde kauw- en slikfunctie;
• spraakstoornissen;
• frequente mondademhaling;
• ontwikkeling van parodontale aandoeningen;
• verandering van de vorm van het gehemelte en de mondbodem;
• monddroogte door mondademhaling;
• verandering in de uitspraak van sisklanken en fricatieven.

Met de leeftijd hebben de tekenen en symptomen de neiging om te verergeren; een tandartsconsult en een passende behandeling zijn noodzakelijk.

Oorzaken van tandheelkundige openheid

Vele factoren kunnen een rol spelen. We groeperen ze in twee grote categorieën:

1. Prenatale factoren.
2. Postnatale factoren.

In de eerste categorie:

• erfelijke predispositie;
• infecties tijdens de zwangerschap;
• somatische ziekten van de aanstaande moeder;
• zwangerschapsvergiftiging;
• ongunstige omgeving voor de foetus.

Al deze factoren kunnen de positie van de tandknoppen verstoren, een lip- of gehemelte-spleet veroorzaken of een botdeformatie van de kaken teweegbrengen.

De tweede categorie omvat:

• rachitis bij kinderen;
• stoornissen in de mineraalstofwisseling;
• vitaminegebrek;
• endocriene disfuncties;
• neusobstructie (adenoïden, poliepen, scheef neustussenschot);
• slechte gewoonten (duimzuigen, nagelbijten).

Andere elementen kunnen bijdragen aan de malocclusie: late tanddoorbraak, korte tongriem.

We kunnen ook bevorderende factoren noemen:

• gebrek aan zonlicht;
• voeding van slechte kwaliteit;
• weinig lichamelijke activiteit;
• darmstoornissen;
• anticonvulsieve behandelingen die de vitamine D-absorptie bevorderen;
• stofwisselingsstoornissen;
• lever- en nieraandoeningen.

De behandeling mag pas beginnen na correctie van de uitlokkende factoren.

Behandeling van tandheelkundige openheid

De behandeling verloopt in verschillende fasen:

1. De 1e fase begint terwijl het kind nog zijn tijdelijke gebit heeft; vanaf 2 jaar is het mogelijk om actie te ondernemen om de situatie te verbeteren.
2. De 2e fase komt overeen met de periode van het gemengde gebit.
3. De 3e fase gaat door naar het permanente gebit.

Behandeling bij jonge kinderen

In dit stadium zijn de doelstellingen:

• het elimineren van schadelijke gewoonten, indien aanwezig;
• het corrigeren van factoren die de mondademhaling bevorderen;
• het aanleren en rehabiliteren van de neusademhaling.

Om schadelijke gewoonten te verwijderen, worden soms platen met tandsteunen gebruikt. Deze apparaten zijn gereserveerd voor situaties waarin andere methoden falen.

Soms is het voldoende om een klein meisje dat haar nagels bijt naar de schoonheidsspecialiste te brengen en haar een mooie manicure met gekleurde nagellak te geven: de neiging om ze te beschadigen verdwijnt vaak onmiddellijk.

Als pathologieën de neusademhaling belemmeren, moeten deze eerst worden behandeld en daarna kan de revalidatie worden gestart. Sommige kinderen hebben moeite om over te schakelen van mond- naar neusademhaling, maar enkele oefeningen helpen:

1. Vul de mond met water en duw het naar buiten, herhaal dit meerdere keren.
2. Laat het kind spelen met een volle mond lucht.
3. Blaas zeepbellen: dit versterkt de orbicularis oris.
4. Leer fluiten als een “pijpje”.
5. Houd een plastic regel tussen de lippen 1 tot 2 minuten.

Deze eenvoudige oefeningen maken het gemakkelijker om neusademhaling in te voeren.

De orthodontische behandeling van het kind gebeurt met behulp van verwijderbare apparaten, bijvoorbeeld:

• Andresen–Häupl activator;
• Herbst-apparaat;
• Frankel-apparaat;
• Klammt-activator.

Bij een kind van 2 tot 3 jaar kan het regelmatig dragen van platen en apparaten moeilijk zijn, maar ouders moeten alles in het werk stellen om de goede voortgang van de behandeling te waarborgen.

Vroege openheid vereist ook het herstel van de myodynamische balans. Oefeningen, het bespelen van muziekinstrumenten of elektrostimulatie kunnen goede resultaten opleveren.

Behandeling in de volgende fasen

In de tweede fase worden de eerdere maatregelen aangevuld met het gebruik van vaste apparaten om de tanden te verplaatsen.

Bij de overgang naar het permanente gebit heeft de tandboog de neiging om te versmallen; het gebruik van schroefplaten en linguale steunen is dan relevant.

Als de openheid gepaard gaat met veranderingen in het glazuur, wordt de standaardbehandeling vaak gecombineerd met prothetische ingrepen.

Bij het permanente gebit is de correctie gebaseerd op mechanische apparaten met linguale steunen, hefbomen en bogen voor de dento-alveolaire verlenging. Ook worden vaste apparaten (bijv. van Angle) en speciale ringen met bevestigingen gebruikt, die op de te verplaatsen tanden worden geplaatst.

Om een sluitingsdefect van de zijtanden te corrigeren, kan het Herbst–Kojokaru-apparaat worden gebruikt.

Eenmaal de openheid gecorrigeerd en de functies hersteld, is het dragen van retentie-apparaten doorgaans niet nodig.

De stabilisatiefase duurt gemiddeld even lang als de actieve behandeling, en soms langer.

In ernstige gevallen kan orthognathische chirurgie nodig zijn om een misvorming van de kaken te corrigeren.

Prognose

De prognose hangt af van het moment van de behandeling en de complexiteit van de pathologie. De beste resultaten worden behaald bij een vroege interventie en een passende behandeling.

De klinische vorm beïnvloedt ook de evolutie: de traumatische vorm corrigeert zich over het algemeen sneller en gemakkelijker dan de echte vorm.

Preventie

De preventie van de “echte” vorm is moeilijker, maar de traumatische vorm is nog moeilijker. Elke zwangere vrouw moet zich realiseren dat de toekomstige gezondheid van het kind deels van deze periode afhangt.

Essentiële preventieve maatregelen:

• nauwlettende controle van de zwangerschap;
• preventie van rachitis bij kinderen;
• eliminatie van slechte gewoonten;
• aanleren van neusademhaling;
• controle van de tanddoorbraak bij peuters;
• tijdige behandeling van pathologieën van de tijdelijke tanden;
• gebruik van prothetische vervangingen in geval van extractie.

Een ziekte voorkomen is veel eenvoudiger dan deze langdurig te behandelen. Regelmatige controle van de toestand van de tanden van het kind helpt om te voorkomen dat er later een tandheelkundige openheid gecorrigeerd moet worden.

Ontvang onze volgende selectie artikelen

MedCluster.NL

Begrijp je gezondheid beter.
Maak weloverwogen keuzes.

2 e-mails per maand

Een klacht die je wilt begrijpen, een veelgehoorde opvatting die je wilt toetsen of een vraag voor je huisarts: ontvang onze selectie artikelen voor meer inzicht in je dagelijkse gezondheid.

Veelgestelde vragen